Mentaal en emotioneel fit in onzekere tijden (3)

Afgelopen dagen kreeg ik onder andere deze reactie: “Margreet, wat een prachtige columns maak je! Dat je deze gekke tijd zo goed in woorden weet te vatten en adviezen kunt geven en dan dus als mens/vakvrouw zo snel kunt omschakelen/meebewegen. Chapeau!” Een lief compliment en ik worstel net als iedereen.

Een van mijn inspiratiebronnen, de Amerikaanse psychiater en schrijver Irvin Yalom, heeft in november 2019 zijn vrouw verloren. Over haar ziekteproces en overlijden heeft hij, deels nog samen met haar, zojuist een nieuw boek afgerond. De werktitel is ‘A Matter of Death and Life’. Het zal binnenkort verschijnen.  Zijn afgelopen maanden zijn gekenmerkt door donkerte, diepe rouw en “obsessional thinking”. Hij noemt dat “a remarkable education for a therapist”. En zo is het precies. Mijn eigen gedachten en gevoelens in deze tijd leveren dagelijks werk op en vormen voor mij als coach onderricht waar geen cursus tegenop kan.

In deze derde aflevering deel ik weer een deel van mijn eigen oefenpraktijk, bestaande uit een principe, oefeningen en een tip. Ze sluiten aan op de eerste aflevering in deze serie.

Principe 3: De realiteit is!

‘Het is wat het is.’ Iedereen heeft deze uitspraak wel eens gehoord of gezegd. Klinkt simpel en dit principe volledig leven is een ware kunst. Natuurlijk niet als de realiteit aangenaam is. Dan is het een koud kunstje. In de huidige werkelijkheid, wordt het levenskunst. Hoe kun je dit principe oefenen? Door allereerst jezelf gewaar te zijn, zodra je met je gedachten strijdt tegen de realiteit. Een vervelend gevoel is een signaal van die strijd.

Oefening

Als je je vervelend voelt:

  • Zorg dat je (ongeveer) een half uur ongestoord voor jezelf hebt.
  • Pak pen en papier. Schrijven leidt tot vertraging, je komt letterlijk tot stilstand.
  • Zoek met pen en papier een rustig plekje op.
  • Sluit je ogen.
  • Ervaar het vervelende gevoel. Het hoeft niet te worden opgelost of weggewerkt.
  • Spoor de stressvolle gedachte(n) op die jou aanzetten tot strijd met de werkelijkheid. Als je een meditatieve houding hebt (kan gewoon zittend op een stoel), komen die gedachten vanzelf op en misschien bestormen ze je wel.
    Bijvoorbeeld: …… is te zwaar; ….. is te moeilijk;  ….. duurt te lang, enzovoort.
  • Noteer elke stressvolle gedachte.
  • Maak een lijst(je) van de stressvolle gedachten die in je zijn opgekomen. Bewaar dit lijstje.
  • Wordt vervolgd in de volgende aflevering!

En nog een oefening

Stoor je je aan een ander? Voel je (af en toe) irritatie over iemand in jouw omgeving? Ook dat is een vorm van strijd met de realiteit. Het vervelende gevoel lijkt te worden opgewekt door die ander, maar is dat wel zo? Een gevoel van ergernis of irritatie over een ander is een signaal om eerst zelf aan het werk te gaan, voordat je in een automatische reactie schiet.

Als je je vervelend voelt door een ander:

  • Zorg dat je (ongeveer) een half uur ongestoord voor jezelf hebt.
  • Pak pen en papier. Schrijven leidt tot vertraging, je komt letterlijk tot stilstand.
  • Zoek met pen en papier een rustig plekje op.
  • Sluit je ogen.
  • Ervaar het vervelende gevoel. Het hoeft niet te worden opgelost of weggewerkt.
  • Spoor de stressvolle oordelen over de ander op. Als je een meditatieve houding hebt (kan gewoon zittend op een stoel), komen die oordelen vanzelf op en misschien bestormen ze je wel.
    Bijvoorbeeld: Hij zou niet continu stomme filmpjes moeten sturen; ze zeurt; ze houden helemaal geen rekening met mij, enzovoort.
  • Noteer elk oordeel, zonder jezelf van onaardigheid of een andere slechte eigenschap te betichten.
  • Maak een lijst(je) van de oordelen die in je zijn opgekomen. Houd het lijstje voor jezelf en bewaar het.
  • Wordt vervolgd in de volgende aflevering!

Wandeltip

De tip is om gedurende (ongeveer) 30 minuten alleen en in stilte te wandelen. Dit past precies in de huidige situatie! Je kunt de wandeling overal doen: in de stad, een park of bos en zelfs in rondjes door je huis. De omgeving hoeft niet per se ‘mooi’ te zijn. Houd je wel aan de vereiste afstand!

Deze dagelijkse wandeling (Morning Walk) leerde ik in 2007 kennen tijdens  mijn allereerste 9-daagse School for The Work of Byron Katie. Lange tijd deed ik de wandeling dagelijks, daarna af en toe, vooral als ik last had van een ‘druk hoofd’. In deze onzekere tijden doe ik de wandeling weer zoveel mogelijk dagelijks. Het is een oefening in gewaar zijn, essentieel voor mentale en emotionele fitheid. Luister hier naar de instructie die Byron Katie geeft.

Mentaal en emotioneel fit in onzekere tijden (1)

Mentaal en emotioneel fit in onzekere tijden (2)

Veiligheid en effectiviteit van coaching via Zoom

Aanbod gratis sessie via Zoom

 

Mentaal en emotioneel fit in onzekere tijden (2)

We zijn allemaal bezig ons aan te passen aan een ongewone werkelijkheid. En niettegenstaande positieve verhalen over nieuwe mogelijkheden en kansen, het valt soms niet mee…

Verschillende reacties

Ieder mens (ook binnen je eigen kring) reageert momenteel anders. In stress schieten we onze eigen ‘snelweg’ op, aangelegd vanuit oude persoonlijke patronen. Het is de kunst om deze te (h)erkennen, er bij stil te staan, je af te vragen wat deze reactie betekent voor je welbevinden. Ik ging afgelopen weken keihard aan het werk. Mijn overlevingsstrategie, totdat ik voelde: als ik zo doorga, ben ik straks zonder coronavirus al gevloerd.

In de eerste golf van reacties zag je ontkenning (“het valt wel mee, het is vooral een mediahype”), rationalisering (“een gewone griep maakt meer slachtoffers”), beschuldigingen (“het komt door XYZ”), relativering (“mijn ziekte X was erger dan dit”), moralisering (“de dood hoort bij het leven”), positivisme (“de lente is begonnen”), twijfel (“hoe lang gaat dit duren”), humor (plaatjes, liedjes, filmpjes), afleidingen (spelletjes, raadsels), een zoektocht naar schoonheid (allerlei kunstuitingen) en ga zo maar door.

Wat al die verschillende reacties met elkaar gemeen hebben, is dat ze onzekerheid en angst proberen te bezweren. In de kern gaat het om reflexen als vechten/verdedigen, vluchten/vermijden, verstijven/verkrampen.

Als je je eigen onderliggende thema’s herkent waaruit je reactie voortkomt, kan deze crisis je meer leren over jezelf en tot transformatie leiden. Bruikbare tips hoe om te gaan met verschillende reflexen in tijden van thuis werken vind je hier.

 

Het leven en andere gevaarlijke situaties

“Van al het bestaande hebben wij sommige dingen in onze macht. Andere niet.”

Dit zijn de eerste woorden uit het Handboekje van Epictetus (2e – 1e eeuw voor Christus). Hij noemt vervolgens een aantal dingen die niet in onze macht liggen. We hebben geen controle over ons bezit, onze reputatie, baan, ouders, vrienden, collega’s, bazen, het weer, de economie, het verleden, de toekomst. En ook niet over ons lichaam en zelfs niet over onze gedachten.

Het lijkt erop dat we door deze extreme omstandigheden de controle verliezen. Maar is het niet realistischer te erkennen dat we nooit controle hebben en alleen maar een idee van controle, een illusie? Hooguit hebben we een klein beetje invloed en vaak ook dat niet. Natuurlijk kun je je gezondheid positief beïnvloeden door gezond te eten, te bewegen en voldoende ontspanning en rust te nemen. Maar uiteindelijk is ons lichaam kwetsbaar, broos en zal het ondanks alle goede zorgen sterven.

 

Herhalen, medicijn tegen vergeetachtigheid

Het goede nieuws is dat je kunt werken aan mentale en emotionele fitheid. In de vorige aflevering reikte ik daarvoor een aantal principes en tips aan. Er kwamen veel reacties op. “Niet nieuw, eigenlijk weet ik dit wel, wel goed om mezelf eraan te herinneren”, zo luidden de reacties. Wij mensen zijn ‘vergeetachtige dieren’ en ook dat vergeten we weer snel. Daarom is herhaling, dagelijkse oefening nodig. Lees daarom nog eens (en nog eens) de vorige aflevering. Zet een of meer principes en tips om in een dagelijkse praktijk voor jezelf. Inzichten zijn mooi en blijven theoretisch als er geen handelen uit voortkomt.

In de volgende aflevering meer principes en tips!

Mentaal en emotioneel fit in onzekere tijden (1)

Mentaal en emotioneel fit in onzekere tijden (3)

Veiligheid en effectiviteit van coaching via Zoom

Aanbod gratis sessie via Zoom

Mentaal en emotioneel fit in onzekere tijden (1)

Het RIVM vertelt dagelijks hoe we onszelf en anderen zo goed mogelijk fysiek kunnen beschermen. Deze blog gaat over een ander essentieel aspect van onze gezondheid: hoe houden we ons in deze onzekere tijden mentaal en emotioneel fit? Wie aanpassend vermogen en veerkracht ontwikkelt, komt relatief goed door een crisis. Hoe doe je dat, nu de realiteit zo totaal anders is dan we gewend zijn?

In deze blog een aantal principes en oefeningen waarmee je een ander wijd verbreid virus te lijf kunt gaan: het gedachtenvirus. En een aantal praktische tips om fit te blijven.

Het gedachtenvirus

Gedachten zijn het virus dat emoties aansteekt waardoor je mentale fitheid wordt ondermijnd. In deze onzekere tijden waarin we al heel veel ‘moeten’,  ga ik je niet vertellen dat je ook nog iets ‘moet’ met je gedachten. Dat werkt niet. Over je gedachten heb je net zo weinig controle als over een virus. Ze komen, blijven een tijd(je) hangen, dan verdwijnen ze om later gewoon weer op te duiken. De komende tijd zal ik hierover blogs met tips schrijven. Maar nu eerst twee belangrijke principes.

Principe 1: de drie zaken

Er zijn op de wereld slechts drie verschillende zaken: de zaak van het grotere geheel (zo je wilt God, het leven, de natuur, het Corona-virus, de samenleving, het RIVM, het kabinet etc.), de zaak van de ander (de zondagse strandwandelaar,  je partner, je collega etc.) en jouw zaak. Zodra je met je gedachten in een zaak zit die niet van jou is, voel je je vervelend. Bijvoorbeeld machteloos, verdrietig, geïrriteerd, boos, bang enzovoort.

Oefening

Als je je vervelend voelt:

  • stel je aan jezelf de vraag: “In wiens zaak zit ik nu?” De kans is groot dat je met je gedachten in de zaak van het grotere geheel zit of in de zaak van een ander.
  • breng jezelf vervolgens terug naar jouw zaak: wat is op dit moment jouw zaak? Wat ligt binnen jouw cirkel van invloed? Wat heb je hierin te doen of juist te laten?

Principe 2: de drie tijden

Er zijn op de wereld slechts drie verschillende tijden: het verleden, het heden en de toekomst. Zodra je met je gedachten in het verleden of in de toekomst zit, voel je je vervelend. Dan ontstaan er verhalen of is er gepieker. “Op maandagavond ging ik altijd lekker sporten, wat jammer dat dit nu niet kan”, “In april gaat onze reis niet door terwijl ik zo aan vakantie toe was” of “Voor de zomer moet dit afgelopen zijn anders ….”, “Hoe moet het met ….?” enzovoort. Zodra je met je gedachten in het verleden of de toekomst zit, voel je je vervelend. Bijvoorbeeld teleurgesteld, gefrustreerd, bang, gestresseerd enzovoort.

Oefening

Als je je vervelend voelt:

  • stel je aan jezelf de vraag: “In welke tijd zit ik nu?” De kans is groot dat je met je gedachten in het verleden of in de toekomst zit.
  • breng jezelf vervolgens terug naar het huidige moment. Ben je op dit moment OK?  Als je alleen naar het huidige moment kijkt, is dat vermoedelijk vriendelijker dan je gedachten.

Praktische tips

Tot slot enkele praktische tips om mentale fitheid te ontwikkelen.

  • Breng (vaste) structuur aan in je dag.
  • Breng je nieuwsconsumptie terug tot 2 vaste momenten per dag (of nog minder).
  • Zorg voor fysieke beweging.
  • Maak elke dag verbinding met anderen op een toegestane manier.
  • Wees behulpzaam voor anderen op een manier die bij jou past.
  • Als je eraan moet wennen om met elkaar lang onder 1 dak binnen te blijven, organiseer dan elke dag ruimte (fysieke plek, tijd) voor jezelf. Geef ruimte aan de ander(en) om dat ook te doen.
  • Wees je bewust van je reflex onder stress: vechten/verdedigen, vluchten/vermijden, verstijven/verkrampen of (overmatig) verstandelijk redeneren. Deze reflex zegt niets over de huidige situatie, maar alles over jou.

Mentaal en emotioneel fit in onzekere tijden (2)

Mentaal en emotioneel fit in onzekere tijden (3)

Veiligheid en effectiviteit van coaching via Zoom

Aanbod gratis sessie via Zoom

 

Houd je ook niet van ‘leefregels’?

Als vrijheidslievend mens die graag haar eigen gang gaat, krijg ik kriebels alleen al van het woord ‘leefregels’. En toch schrijf ik hier over leefregels. Wil je weten waarom? Ik ga het hier onthullen.

Aan het begin van een nieuw jaar heb ik de gewoonte om (enigszins) op te ruimen en te ‘ont-spullen’. Eerst ga ik dan door mijn boekenkast en bepaal ik van welke boeken ik afscheid ga nemen. Of het echt tot ont-spullen leidt, betwijfel ik. Want er komen altijd weer nieuwe boeken bij. Zo zijn er de afgelopen tijd drie belangrijke boeken bijgekomen. Belangrijk, omdat ze impact hebben op mijn manier van kijken, denken en leven.

Op reis?

Tijdens de warme zomerdagen van 2019 las ik ‘Grand Hotel Europa’ van Ilja Leonard Pfeijffer. Een boek dat mij niet los liet, een fascinerende mengeling van non-fictie en fictie, hoewel ik dat laatste natuurlijk niet echt kan weten. In non-fictie schrijft Pfeijffer indringend en confronterend over de effecten van het moderne massatoerisme, ook in Nederland. Pfeijffer woont al jarenlang in Italië, dat in Europa een treurige eerste positie inneemt als het gaat om overstromingen van toeristen, opgewekt door Lonely Planet, Airbnb, spotgoedkope vliegtickets en social media. Onlangs las ik in een krantenartikel hoezeer reizen een onderdeel is geworden van onze identiteit. Je bent pas iemand als je laat zien waar je allemaal geweest bent. Dan gaat het om een culturele, culinaire, sportieve, avontuurlijke of welke gewenste identiteit dan ook. In hetzelfde artikel las ik ook dat van het leren kennen van andere culturen- vaak genoemd als reden voor vertrek – in de praktijk  niet veel terecht komt. Als toerist blijven we per definitie ‘op afstand’, tenzij je ergens langer zou kunnen blijven en ook de taal (een beetje) spreekt.

Dit alles lezende, heb ik mezelf afgevraagd: Wat voor reiziger ben ik? En wat voor reiziger wil ik zijn? Wetend dat de reis naar binnen vele malen belangrijker is dan welke reis naar buiten ook. Zo ontstond als vanzelf een soort leefregel die bestaat uit een aantal vragen die ik aan mezelf stel zodra ik ‘op reis’-gedachten krijg:

  • Wat zijn mijn motieven om op reis te willen?
  • Als ik ga, hoe kan ik de voetstap die ik achterlaat, tot een minimum beperken?

Het nieuws?

Rond de jaarwisseling las ik het vuistdikke boek van Rutger Bregman ‘De meeste mensen deugen’. Ook een indringend en confronterend boek. Zo las ik dat vele waarheden over de menselijke natuur, ontleend aan tal van onderzoeken uit de (sociale) psychologie – die ik ook jarenlang geleerd en geloofd heb – heel anders zijn dan ooit bleek uit publicaties van op aanzien beluste onderzoekers en van media. Bregman baseert zich op nieuwe onderzoeken en gaat ook zelf op onderzoek uit, in de hele wereld. Hij schrijft het allemaal toegankelijk op in hapklare hoofdstukken. Tegen het eind van deze intensieve reis door hele en halve onwaarheden bekroop mij de gedachte “En nu?” Op dat moment presenteert Bregman tien leefregels. Een van die tien viel mij meteen op, omdat die iets ‘goeds’ als empathie ter discussie stelt. De regel luidt ‘Temper je empathie, train je compassie’. Bregman toont aan dat empathie doodvermoeiend is (veel hulpverleners weten daar alles van!) en dat het je blik vernauwt. Door empathisch betrokken te raken, heb je geen oog meer voor alles wat er ook nog is. Het gaat niet om voelen ‘met’ maar om gevoel hebben ‘voor’.

Een andere leefregel die Bregman presenteert, is ‘Mijd het nieuws’. Deze regel breng ik in praktijk sinds een jaar of zes geleden de TV kapot ging en nog altijd niet is vervangen. Feitelijk luidt mijn regel dus ‘Mijd het TV-nieuws’.

Bregman noemt het voortdurend volgen van nieuws de grootste verslaving van onze tijd. Ik ervaar soms ook de verslavende werking ervan. Bijvoorbeeld even gauw Nu.nl kijken …. Omdat ik niet graag verslaafd wil zijn, een paar leefregels zoals:

  • Wat zijn mijn motieven om nu het nieuws te willen zien/horen?
  • Heb ik het nieuws op dit moment nodig?
  • Gaat mijn behoefte aan nieuws over het vervullen van een reële behoefte?

De tien regels van Bregman gaan in feite allemaal over de vraag hoe wij mensen met elkaar omgaan. Een mooie introductie voor het derde boek.

Ongelukkig zijn?

Dit boek heet ‘De kunst van het ongelukkig zijn’ van de Vlaamse psychiater Dirk de Wachter. Na de dikke pillen van Pfeijffer en Bregman een lekker dun boekje. Wat De Wachter zegt, is niet omvangrijk maar wel zinnig. Als ongeluk op ons pad komt, willen we het wegdenken of wegmoffelen. Als we ons slecht voelen, hebben we de neiging om ons te begraven in onszelf, muren op te trekken. De leukigheidscultuur die de sociale media beheerst maar ook veel levens van mensen, heeft als norm: succesvol, onvermoeibaar, geslaagd, gelukkig en volop reizend natuurlijk! We hebben niet vaak de reflex om over onze ongelukkigheden te praten of om een aanwezige houding en luisterend oor te hebben voor die van een ander. Als we dat wel zouden doen, zouden we kunnen ervaren wat misschien wel het meest waardevol is: reële nabijheid of intimiteit. Een indringend en confronterend boek over de vraag hoe wij met elkaar omgaan. Vandaar weer een paar leefregels.

  • Hoe ga ik om met mijn eigen ongelukkigheden als die zich voordoen? Hoe open ben ik dan? Of hoe gesloten?
  • Hoe aanwezig en luisterend ben ik bij de ongelukkigheden van anderen?

Mijn leefregels zijn geen voorschriften. Het zijn vragen voor zelfreflectie en voor reflectie samen met anderen. Heb jij leefregels? Hoe zien die eruit?

Hoe praat je over de buren?

Niet eerder heb ik me gewaagd aan een blog over opvoeden. Omdat ik uitsluitend schrijf op basis van mijn ervaringen en omdat ik geen kinderen heb, is opvoeden nooit mijn onderwerp geweest. Waarom nu wel? De laatste tijd spreek ik nogal wat mensen die worstelen met de opvoeding van hun kinderen. “Hij luistert niet.” “Ze wil niet naar school.” “Hij behandelt andere mensen niet met respect.” “Ze maakt haar huiswerk niet.” Voor elke ouder herkenbare situaties of momenten.

Deze gesprekken waren voor mij de aanleiding om me te verdiepen in een sessie van Byron Katie met de moeder van een zoon op wie bovenstaande uitspraken van toepassing zijn. De sessie heet ‘Byron Katie on parenting’ (Byron Katie over ouderschap) en is te beluisteren via deze link.

Op een bepaald moment tijdens dit gesprek stelt Byron Katie deze moeder de volgende vraag: “How do you speak about your neighbor?” De vraag lijkt op dat moment uit de lucht te vallen en ze herhaalt hem nog maar eens. “Hoe spreek je over de buren in het bijzijn van je zoon?” De vrouw realiseert zich vervolgens dat ze thuis op een bepaalde manier vooral praat over haar baas. Dag na dag praat ze boos en geïrriteerd over hem (het had natuurlijk ook de buurman of buurvrouw kunnen zijn). Vervolgens zegt Byron Katie: “That’s how you teach war to your son.”

Vervolgens wordt in dit gesprek helder dat opvoeden geen bijzondere en speciale taak is, maar niets anders dan je eigen leven voorleven. Dit gespreksfragment maakte mij heel bewust hoe ik dat doe.

Welke voorbeelden laten we zien in ons dagelijks leven, als we thuis zijn en ons uiten? Geven we dan een voorbeeld van strijd met de buren of met je baas? Alles wat we voorleven, wordt de werkelijkheid van onze kinderen en anderen met wie we samenleven.

Laat ik een thema nemen dat iedereen aangaat: hoe praten wij over onze politici en bestuurders? En dan bedoel ik hen allemaal, van élke richting. Als we over hen praten, welk gedrag leven we dan voor? Een vorm van wij-zij-denken? Of een gedrag dat andersdenkenden met openheid tegemoet treedt, ook al heb je zelf andere denkbeelden? Het gaat er hierbij niet om hoe politici of bestuurders zich uiten (dat is niet onze zaak), maar uitsluitend over de vraag: Hoe doe ik het zelf, welk voorbeeld leef ik? (dat is mijn zaak).

Opvoeding begint met de manier waarop we ons uiten en over andere mensen praten. Het gaat niet om de opvoeding van onze kinderen, maar om die van onszelf. Wil je meer weten over de onderwerpen waarover Byron Katie het heeft in haar gesprek ‘on parenting’? Kom dan op 4 juli naar een dagworkshop van Byron Katie in Amsterdam. En leer over ‘de drie zaken’ in het leven en ‘heldere communicatie’ in lastige situaties.

Informatie en inschrijven via deze link.

 

 

Jij bepaalt … meer dan je denkt!

Jij bepaalt? Soms helemaal niet. Zo waren de afgelopen maanden voor mij een kwakkelwinter: van de ene infectie naar de volgende ontsteking. Het ging maar door en het hield niet op. Daar ging mijn plan om deze blogserie in 2018 af te maken. En mijn plan om te starten met een nieuw programma in de vorm van een jaartraining. Zo vielen er wel meer plannen in het water. Er gebeurde van alles wat ik niet had bepaald. “Life is what happens while we are busy making other plans.”

Waar ik geleidelijk aan wel invloed op kreeg, was de manier hoe hiermee om te gaan. Aanvankelijk stond ik in de stand van ‘oplossen, wegwerken en doorgaan’. Tot ik in de gaten kreeg dat dit niet werkte … Er kwam geduld en geleidelijk steeds meer aanvaarding. Ik kon gaan luisteren naar wat deze ervaringen mij te vertellen hadden. Een uitnodiging om letterlijk stil te staan, mijn kwetsbaarheid onder ogen te zien en te gaan omarmen. Een uitdagende uitnodiging voor iemand die gewend is actief en fysiek onbelemmerd te leven.

Zo kon ik (weer eens) ervaren dat loslaten geen besluit is, maar een traag proces. En dat accepteren een wérkwoord is dat tijd en introspectie nodig heeft. In deze maandenlange periode van ogenschijnlijke rust en stilstand gebeurde er veel in mijn binnenwereld. En op een gegeven moment begonnen er ook dingen te gebeuren in de buitenwereld. Dingen die me verwonderden en ontroerden. Zo was daar op een dag een telefoontje van Camiel Engelen.

Camiel vertelde me over een bijzondere ontmoeting twee jaar geleden met ene Chiel van der Heide. En hoe hun ontmoeting  – zonder enig doel of plan vooraf – bezig was zich te ontwikkelen tot een inspirerende samenwerking. En of ik zin had om “mee te gaan doen”. Ik had nog geen idee wat of hoe, kende de andere betrokkenen niet en ik zei “Ja!”. En dat voelde heel goed! Hoe ver zijn we nu? Ver genoeg om andere mensen uit te nodigen om zich aan te sluiten bij deze ontdekkingsreis. Een eerste stap zetten we met elkaar op 5 april a.s.

www.jij-bepaalt.nl

Ik nodig je uit om naar de website te gaan en het reisprogramma te bekijken. Wij bieden de bouwstenen en jij maakt je eigen reis. Jij bepaalt … meer dan je denkt!

 

Eerder in deze serie gepubliceerd:

Iets anders dan ‘fijne feestdagen’- 13 december 2017

Een ‘imperfecte’ realiteit – 30 december 2017

Van bestrijden naar waarnemen – 28 januari 2018

Wat ligt in je macht?  – 28 februari 2018

Van vastzitten naar losmaken – 29 maart 2018

Doe je aan mentale fitness? – 18 mei 2018

Er is altijd een keuze – 19 juli 2018

 

 

 

 

 

 

 

Er is altijd een keuze

Als je een apparaat koopt, zit er een gebruiksaanwijzing bij. Reuze handig, helemaal als de beschrijving in begrijpelijke taal is. Hoe anders verloopt het met onszelf. Als we op de wereld komen, zit er geen gebruiksaanwijzing bij. Het lijkt meer op “Zoek het maar uit.” Aanvankelijk heb je alleen de voorbeelden die je voorgeleefd krijgt van ouders en anderen in je omgeving. Later blijken de patronen die zo al heel jong ontstaan, niet altijd te werken. Dan ga je op zoek naar je specifieke gebruiksaanwijzing op jouw unieke levenspad.

Comfort sust in slaap

Zolang ons leven zich comfortabel voltrekt, is er niet veel aan de hand. Je hebt onderdak, eten en drinken, kleding, het is niet te koud en niet te warm. Het enige wat je uit balans kan brengen, zijn gedachten over het verleden of over de toekomst. Of gedachten waarin je je vergelijkt met anderen. Feitelijk is er echter geen probleem. Toen ik voor het eerst deelnam aan de 9-daagse School voor The Work van Byron Katie, beklaagde ik me na een paar dagen over het ontbreken van ‘echte’ uitdagingen. We waren gehuisvest op een prachtige plek, er wachtte ’s avonds een heerlijk bed, er was uitstekend voedsel. Kortom, wat was hier nu de uitdaging anders dan de gedachten die we geloofden? Gelukkig bood het programma daarna voor mij voldoende ‘echte’ uitdagingen.

Ongemak maakt wakker

Het leven biedt van zichzelf tal van ongemakkelijke ervaringen zoals kritiek en afwijzing, verlies en rouw, ziekte en handicaps. En soms zoeken we ongemak zelf op in bepaalde situaties en activiteiten. Pas door ongemak worden we gewekt uit onze tot dan comfortabele slaaptoestand. Of zoals iemand laatst tegen me zei: “Het is niet noodzakelijkerwijs plezierig. Het gaat over aanwezig zijn in de ervaring.” In zo’n ervaring kunnen we ontwaken, onze patronen doorzien en de gebruiksaanwijzing ontdekken die past.

Altijd verder en altijd anders

De afgelopen jaren heb ik verschillende bergtrajecten gelopen van de GR5 (Europees lange afstand wandelpad van Hoek van Holland naar Nice). Tijdens deze tochten is mijn motto ontstaan: ‘Het is altijd verder dan je denkt en het is altijd anders dan je denkt’. De juistheid van dit motto kon ik onlangs weer eens ervaren op de GR5 door de Frans/Zwitserse Jura. Allerlei gewoonten waarmee ik me in mijn dagelijks leven omring, vallen op zo’n tocht weg. Geen verzorgd uiterlijk, geen make-up, geen flatteuze kleding, geen goede nachtrust, geen dagelijkse latte macchiato, helemaal geen koffie, niet het voedsel dat ik graag eet, weinig comfort. Kortom, alle gebruikelijke identificaties vallen weg. Hoe denk ik dan, hoe voel ik me, hoe loop ik de 28-30 dagelijkse kilometers in de warmte omhoog en omlaag?

Er is altijd een keuze

Op het moment dat ik me overgeef aan een gedachte als ‘ik heb slecht geslapen’, sluit ik me af en wordt het zwaar. Zodra ik me alleen concentreer op de stap die ik nu zet, verandert alles in mijn lichaam. Mijn waarneming wordt anders, ik kan weer zien en horen (rivier, waterval, vogels) en ik ben ongelooflijk dankbaar voor wat schaduw van de bomen, een slok water en een verkoelend briesje. Heb ik mezelf beter leren kennen en mijn grenzen verlegd? Zeker en ik heb weer eens ervaren wat er gebeurt als je volledig aanwezig bent in een ongemakkelijke ervaring.

Blijven oefenen?

Om aanwezig te zijn, hebben we oefening nodig. Natuurlijk kun je de GR5 gaan lopen. Maar er zijn ook andere manieren. Bijvoorbeeld het programma voor mentale fitness dat ik vanaf november 2018 in Amersfoort aanbied. Een programma van 6 dagen groepstraining met aanvullende oefeningen dat duurt tot mei 2019.

Belangstelling? Vraag vrijblijvend informatie via margreet@odissea.nl.

 

Lees verder in de volgende afleveringen van de serie Gemoedsrust in ‘gewonigheid’:

  • Hoe houd je jezelf helder?
  • Van lijden naar leiden.

Al gepubliceerd:

Iets anders dan ‘fijne feestdagen’- 13 december 2017

Een ‘imperfecte’ realiteit – 30 december 2017

Van bestrijden naar waarnemen – 28 januari 2018

Wat ligt in je macht?  – 28 februari 2018

Van vastzitten naar losmaken – 29 maart 2018

Doe je aan mentale fitness? – 18 mei 2018

 

Doe je aan mentale fitness?

Als je aan je conditie wilt werken, vinden we het normaal om naar de sportschool te gaan. Beweging levert een bijdrage aan je fysieke conditie. Je kunt er ook nog je ‘hoofd mee leeg maken’, zoals ik ervaar na een flinke wandeling, een fietstocht of een rondje hard lopen. Uit de klassieke oudheid stamt het gezegde ‘Mens sana in corpore sano’: een gezonde geest in een gezond lichaam. Je kan dat opvatten als: wanneer het lichaam gezond is, is de geest dat ook. Maar is dat vanzelfsprekend? Zou je een ongezonde geest kunnen hebben in een gezond lichaam of een gezonde geest in een ongezond lichaam?

Hoe is je mentale conditie?

Er zijn ontelbare voorbeelden van mensen (inclusief mezelf) die fysiek gezond zijn en soms last hebben van hun geest, anders gezegd van hun gedachten. Gedachten waarvan je last hebt, gaan altijd over verzet tegen de realiteit. Bijvoorbeeld: ‘Ik voel me machteloos, omdat er zoveel onrecht is in de wereld’, ‘ik ben teleurgesteld, omdat mijn baas me niet waardeert’, ‘ik ben boos, omdat mijn collega haar verantwoordelijkheid niet neemt en er nog mee weg komt ook’, ‘ik ben ontevreden over mezelf, omdat …..’. Als je lijdt omdat je denken zich verzet tegen de realiteit, naar welke sportschool ga je dan voor je mentale fitness?

Het goede leven

Meestal word je niet mentaal fit door allerlei kennis van buiten toe te voegen, van deskundigen, uit theorieën of tests. In het klassieke onderwijs was mentale fitness een aparte discipline. Jezelf leren kennen door de ontmoeting met anderen en weten maat te houden, dát waren de beginselen van ‘het goede leven’. Dat goede leven stond centraal in de dialogen die Socrates voerde. Het waren geen gemakkelijke gesprekken over koetjes en kalfjes. Er ontstonden vaak meer vragen dan antwoorden, mensen raakten in verwarring en kwamen tot het besef dat beweringen die ze eerder met gemak hadden gedaan, bij nader inzien niet bleken te kloppen.  Ze werden geconfronteerd met hun niet-weten. Alom populair werd Socrates er niet mee. Uiteindelijk werd hij veroordeeld tot de gifbeker.

Werken aan je denkvermogen

Ik ben enthousiast over de Socratische dialoog in teams en groepen. Het is een prachtige manier van zelfonderzoek (indien goed begeleid), zowel individueel als collectief. Deze werkwijze kan een team verder brengen als lerend team, in visieontwikkeling, samenwerking en communicatie.

Een andere werkzame manier van vooral individueel zelfonderzoek is The Work van Byron Katie, een moderne werkwijze die een aantal overeenkomsten heeft met een Socratische dialoog. Een daarvan is dat beide werkwijzen uitgaan van een eigen situatie of ervaring. Het is dus heel concreet en persoonlijk. In het begin kunnen beide werkwijzen confronterend zijn of verwarring oproepen. Misschien een soort spierpijn van de nog ongetrainde geest? In beide werkwijzen beantwoord je vragen waardoor je verder gaat kijken dan je eerste en veelal automatische gedachten en reacties.

Waarom zou je aan mentale fitness doen? De aard en kwaliteit van je denken bepaalt wat je kunt waarnemen, hoe je je voelt, welke houding je hebt en hoe je handelt. Kortom, het gaat om je hele doen en zijn.

Blijven oefenen?

Het zijn werkwijzen die je moet leren en vervolgens blijven oefenen om er echt profijt van te hebben. Net zoals blijven oefenen om je spieren soepel te houden.

Ben jij ook toe aan mentale fitness? Blijf dan niet in je eentje worstelen, maar kom het doen samen met anderen.  Tussen november 2018 en mei 2019 bied ik in Amersfoort een mentaal fitness-programma van 6 dagen groepstraining en tussentijdse oefeningen.

Belangstelling? Neem dan contact op.

 

Lees in de serie ‘Gemoedsrust in ‘gewonigheid” de volgende afleveringen:

  • Er is altijd een keuze
  • Hoe houd je jezelf helder?
  • Van lijden naar leiden.

Al gepubliceerd over ‘Gemoedsrust in ‘gewonigheid’:

Iets anders dan ‘fijne feestdagen’– 13 december 2017

Een ‘imperfecte’ realiteit – 30 december 2017

Van bestrijden naar waarnemen – 28 januari 2018

Wat ligt in je macht?  – 28 februari 2018

Van vastzitten naar losmaken – 29 maart 2018

 

Van vastzitten naar losmaken

In de afgelopen weken, toen ik aan het schrijven was aan deze aflevering van mijn blogserie ‘Gemoedsrust in ‘gewonigheid’’, werkte ik met een aantal mensen samen die stuk voor stuk zeiden dat ze vast zaten in ‘oud’ gedrag en daardoor geen gemoedsrust hadden. En toen kreeg ik zelf ook te maken met ‘oud’ gedrag en verstoring van mijn gemoedsrust. Daarom in deze aflevering aandacht voor vastzitten in ‘oud’ gedrag en hoe daar losser in te worden.

Hittemoment

Mijn ‘oude’ gedrag stak de kop op tijdens een projectoverleg. Vol enthousiasme had ik aan bepaalde zaken gewerkt en ik verwachtte een soortgelijke instelling van de anderen. Die reageerden echter niet of nauwelijks, ze leken vooral afwachtend. Ik voelde mijn lichaamstemperatuur stijgen. Gevoelens van teleurstelling en ergernis kwamen op. Zo’n ervaring noem ik een hittemoment. Tijdens het overleg scande ik snel voor mezelf een aantal mogelijkheden, zoals er tegenin gaan of afhaken. Het werd innerlijk afhaken. Met een gedachte als “Ze zoeken het maar uit”. Na het overleg kwam er nog een bekende reactie voorbij, namelijk achteraf contact zoeken met anderen en dan natuurlijk alleen medestanders. Die mogelijkheid heb ik met een glimlach aan me voorbij laten gaan.

Reflexen belemmeren

Afhaken en het zoeken van medestanders zijn populaire reacties van verzet. Afhaken zit in de categorie vluchten/vermijden, medestanders zoeken valt onder vechten/verdedigen. Dan heb je ook nog verstijven/verkrampen of verstandelijk wegredeneren. Herken je dat deze reflexen niet écht werken? De functie ervan is om het onprettige gevoel weg te nemen dat de aanleiding teweeg brengt. In mijn geval hielpen de reflexen mij om mijn teleurstelling niet te voelen en weg te blijven van een gevoel van verdriet dat daaronder ligt. Reflexen zijn dus niet nutteloos, maar ze beperken je enorm in het zien en toepassen van ruimere mogelijkheden.

Reflexen als vertrekpunt

Een aanleiding van buiten (in mijn geval reacties die ik niet had verwacht) zet een reflex aan. Een aanleiding kies je niet, die doet zich vanzelf voor. Vervolgens heb je wel een keuze hoe daarmee om te gaan. Klinkt eenvoudig en dat is het niet! Een reflex-reactie gaat namelijk supersnel in een netwerk van allerlei gedachten die in de kern neerkomen op: “ik zie het zó en dat is beter dan hoe jij het ziet”. Vasthouden aan verwachtingen die vervolgens niet blijken te kloppen met de realiteit, is ook een perfecte vastzetter. Hoe kom je dan losser van je automatische reflex?

Flexibel en onafhankelijk

Al eerder heb ik in deze serie inspiratie gedeeld uit de stoïcijnse filosofie. Volgens deze benadering is gemoedsrust het gevolg van mentale flexibiliteit en emotionele onafhankelijkheid. Mentale flexibiliteit ontwikkel je door je gedachten te onderzoeken en dan ontdek je dat er altijd andere zienswijzen mogelijk zijn dan die van jezelf. Emotionele onafhankelijkheid klinkt misschien kil. Dat is het echter niet. Er wordt mee bedoeld dat je niet in de greep raakt van een aanleiding en een automatische reflex-reactie. En dat je je ook niet gevoelsmatig afhankelijk maakt van wat andere mensen (van je) denken of van wat ze wel of niet doen.

Oefenen met geduld

Het begint ermee om je eigen gevoeligheid goed te kennen en te herkennen als die zich voordoet (in mijn geval doelgerichtheid en enthousiasme die op gespannen voet staan met een meer afwachtende en onderzoekende instelling). De stap na de herkenning en erkenning is het verduren van het onprettige gevoel (teleurstelling, verdriet). Onderstaande oefening is behulpzaam bij het ontwikkelen van emotionele onafhankelijkheid. Het is geen ‘quick fix’. Een snelle oplossing bestaat soms voor een auto of een ander ding, maar nooit voor menselijk gedrag. Door geregeld te oefenen gaat het wel effect sorteren. Mentale flexibiliteit, daar ga ik volgende keer over schrijven.

Lees verder in de volgende afleveringen:

  • Emoties als signaal
  • Er is altijd een keuze
  • Hoe houd je jezelf helder?
  • Van lijden naar leiden.

Al gepubliceerd:

Iets anders dan ‘fijne feestdagen’- 13 december 2017

Een ‘imperfecte’ realiteit – 30 december 2017

Van bestrijden naar waarnemen – 28 januari 2018

Wat ligt in je macht?  – 28 februari 2018

 

Oefening

Zoek een rustige plek op waar je niet gestoord wordt. Breng je aandacht naar binnen. Ervaar een recent  hittemoment dat jij hebt meegemaakt.

Ken jezelf:

  • Wat was voor jou belangrijk in die situatie?
  • Wat zijn je waarden en overtuigingen die daaronder liggen?
  • Waar botsten die mee?

Herken je gevoeligheid:

  • Wat was je fysieke reactie? Bijvoorbeeld lichaamstemperatuur, ademhaling, spierspanning, buikgevoel, borstgevoel, druk hoofd.
  • Welke emoties kwamen op?
  • Wat was je reflex-reactie? Bijvoorbeeld vechten/verdedigen, vluchten/vermijden, verstijven/verkrampen of verstandelijk wegredeneren.

Erken je gevoeligheid:

  • Wat was precies de aanleiding die je gevoeligheid prikkelde?
  • Was het iets wat iemand zei?
  • Of was het iets wat iemand deed?
  • Herken je die gevoeligheid ook in andere situaties?
  • Kun je je gevoeligheid bondig onder woorden brengen? Bijvoorbeeld: “Ik ben iemand die enthousiast, doelgericht en hard kan werken. In mijn enthousiasme heb ik dan weinig of geen begrip voor mensen die er anders in zitten. ”

Verduur het onprettige gevoel:

  • Ervaar op de rustige plek waar je nu bent, het onprettige gevoel dat bij je hittemoment hoort.
  • Hoe is het om dit onprettige gevoel nu niet weg te werken?
  • Hoe is het om dit gevoel nu gewoon toe te laten?
  • Kun je ervaren dat het dan toch als vanzelf verdwijnt?

Concrete en haalbare stap:

  • Wat is in dit hittemoment voor jou een concrete en haalbare stap om voorbij je reflex te komen?
  • Is jouw eerste stap iets fysieks? Bijvoorbeeld: opstaan en even bewegen, bewust adem halen, een glaasje water halen, letterlijk even op je handen gaan zitten, een voorwerp vastpakken e.d.
  • Is jouw eerste (of volgende) stap iets mentaals? Bijvoorbeeld: tot 10 tellen, even helemaal niets doen, je realiseren dat je een gedachte gelooft die niet klopt met de realiteit.

 

 

 

Wat ligt in je macht?

“Sommige dingen hebben we in de hand, andere niet.” Dit is de eerste zin van het handboekje (encheiridion) van de Griekse filosoof Epictetus (50-120 n. Chr.). Eeuwenoude wijsheid en nog altijd actueel.  Deze derde aflevering van de serie over “Gemoedsrust in ‘gewonigheid’” gaat over onderscheid kunnen maken tussen wat je wel in de hand hebt en wat niet. En over wat er gebeurt als je dat onderscheid niet weet te maken.

Wat is een illusie?

Laatst vertelde iemand mij dat hij lang had geloofd dat hij het eeuwige leven had. Of zoals iemand anders eens zei: “Ik heb tot vorig jaar gedacht dat ik lid was van de club van eeuwig levende mensen”. Vroeg of laat krijgt ieder mens een ervaring die je doet beseffen dat dit natuurlijk niet waar is. En niettemin kunnen we – hoe intelligent we ook zijn – soms lang geloven in zo’n illusie. Misschien ook wel aangewakkerd door onze tijd en cultuur waarin de illusie van controle en maakbaarheid wordt gestimuleerd.

Epictetus heeft een mooi overzicht gemaakt van dingen die wel in onze macht liggen en van dingen die dat niet liggen.

Wat ligt niet in je macht?

Dit is de langste lijst. We hebben niet in onze macht ons lichaam, ons bezit, onze reputatie, onze baan, onze ouders, onze geliefde, onze vrienden, onze collega’s, onze baas, het weer, de economie, de politiek, de wereld, het verleden en de toekomst. En kijk eens naar jezelf en kijk dan ook eens om je heen. Hoe vaak zijn we niet bezig om van die lange lijst iets te vinden, om er iets aan te veranderen, om er iets van te bestrijden? Verspilde moeite en energie die meer frustratie dan gemoedsrust oplevert.

Wat ligt wel in je macht?

Dit is de kortste lijst. Er staat in feite maar 1 ding op: onze opvattingen. Het enige wat – met enige oefening – wel in onze macht ligt, zijn onze (voor)oordelen, interpretaties en overtuigingen. Kortom, onze opvattingen. Epictetus zegt dat we moeten leren onze macht uit te oefenen over onze gedachten en opvattingen. In plaats van de blik naar buiten te richten (op de lange lijst van dingen die niet in je macht liggen), gaat het erom je blik naar binnen te richten. En vervolgens je energie te besteden aan zaken die wel in je macht liggen. De volgende oefeningen gaan je daarbij helpen.

Oefening 1

Deze oefening is ontleend aan The Work van Byron Katie. Zij gaat ervan uit dat er slechts drie verschillende ‘zaken’ in het leven zijn:  de mijne, de jouwe en die van een hogere instantie. De hogere instantie kan van alles zijn: de God van je eigen interpretatie, het leven, de natuur, de organisatie, het beleid, de overheid, de samenleving e.d.

Als je een vervelend gevoel ervaart (boos, verdrietig, geïrriteerd e.d.), check dan eens in wiens zaak je zit? Je zult merken dat je dan altijd in andermans zaken zit, of in het verleden of in de toekomst, en dat je niet bij jezelf bent, in het hier en nu.

Wanneer ik in andermans zaken zit, of in het verleden of in de toekomst, reageer ik meestal met onbegrip of verontwaardiging. Wanneer ik bij mezelf ben, reageer ik vanuit stilte. In die stilte is er ruimte voor evenwicht, compassie en helderheid. Alleen dan kan ik creatief, effectief en efficiënt handelen. En dient zich aan wat ik te doen heb.

Oefening 2

De volgende regels zijn bekend als ‘Gebed om kalmte’. De oefening is om deze tekst regelmatig tot je te nemen.

Schenk mij de kalmte om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen,

De moed om te veranderen wat ik kan veranderen

En de wijsheid om het verschil te zien.

 

Lees verder in de volgende afleveringen:

  • Van vastzitten naar losmaken
  • Emoties als signaal
  • Er is altijd een keuze
  • Hoe houd je jezelf helder?
  • Van lijden naar leiden.

Al gepubliceerd:

Iets anders dan ‘fijne feestdagen’- 13 december 2017

Een ‘imperfecte’ realiteit – 30 december 2017

Van bestrijden naar waarnemen – 28 januari 2018