Met hart en ziel

Hoewel ik niet geloof in de ‘tien gouden tips die je leven veranderen’, ga ik me er dit keer aan wagen. Onder anderen geïnspireerd door onderzoekster Brené Brown.  In haar jarenlang onderzoek onder duizenden mensen naar gevoelens en effecten van schaamte, schuld en angst ontdekte ze grote verschillen in levenshouding. Zo ontstonden er twee lijstjes. Een lijstje met ‘Niet’ en een lijstje met ‘Wel’. ‘Wel’ staat voor ‘bezielde’ mensen, mensen die met hart en ziel leven. ‘Niet’ voor mensen die anders leven. Wat kwam er op die lijstjes te staan?

Wel: eigenwaarde, rusten, spelen, vertrouwen, geloof, intuïtie, hoop, authenticiteit, liefde, verbondenheid, geluk, dankbaarheid, creativiteit.

Niet: perfectionisme, gevoelens dempen, behoefte aan zekerheid, uitputting, niemand nodig hebben, vergelijken.

Niet zo moeilijk om te kiezen wie je wil zijn, toch?

Voordat ik je nu tien gouden tips geef, verklap ik eerst het allerbelangrijkste. Vrijwel niemand zit permanent in het een of in het ander. We leven meestal in een soort pendel tussen al die prachtige dingen die bij ‘Wel’ staan en die andere dingen die bij ‘Niet’ staan. De grootste leugen die we onszelf kunnen wijs maken is dat  – als je hard genoeg aan je ontwikkeling werkt – dat je dan vanzelf beloond wordt met al het moois van het lijstje ‘Wel’.

Met dit als belangrijk uitgangspunt volgen hier dan toch tien gouden tips.

  1. Geloof niet meer in de leugen van drukte als statussymbool. Neem de tijd om te spelen en te ontspannen. Word je bewust van jouw toegevoegde waarde zonder productiviteit als enige maatstaf.
  2. Lach, zing en dans. Zorg voor afwisseling tussen ernst en ‘normaal’ doen en plezier maken en ‘gek’ doen.
  3. Word je bewust waar en wanneer je stress ervaart. Breng kalmte en stilte in je leven.
  4. Zie onder ogen je neiging tot zelfverdoving (afleiding) en machteloosheid. Ontwikkel veerkracht.
  5. Zie onder ogen je neiging tot perfectionisme. Vergroot je zelfcompassie (bijvoorbeeld als een of meer van deze gouden tips ‘niet lukken’).
  6. Zie je behoefte aan zekerheid onder ogen en experimenteer met je intuïtie.
  7. Wees je bewust wanneer je gaat vergelijken met anderen en stop daar mee. Geef je creativiteit de ruimte.
  8. Zie je overtuigingen over zinvol werk onder ogen en onderzoek ze. Ze hoeven namelijk niet waar te zijn!
  9. Zie onder ogen je gevoel van schaarste en durf ‘om’ te denken, vanuit overvloed. Vier dankbaarheid en geluk.
  10. Zie onder ogen je angst voor wat anderen van je denken. Laat zien wie jij bent.

 

 

 

Tem je geest, dat wilde beest

Een van de beste boeken dat ik de laatste tijd heb gelezen, heet ‘Tem je geest’. Niet een titel waarbij je direct in de lach schiet. En bij de ondertitel ‘Gids voor geestelijk welzijn’ moet ik al een geeuw onderdrukken. Wie zich daardoor niet uit het veld laat slaan en toch in dit boek duikt, zal verrast zijn. Ik heb er veel van geleerd en meermalen schoot ik in een daverende lach. Dat is wel toevertrouwd aan de auteur: Ruby Wax, een bekende Britse comédienne en TV-persoonlijkheid die weet hoe ze de lachers op haar hand krijgt.

Geen zweverig gedoe

Ruby Wax heeft jarenlang gekampt met depressiviteit en angsten. Op een gegeven moment nam ze het besluit om zich in mindfulness te storten.  Een gewaagde stap voor iemand die wars is van zweverig gedoe. Heerlijk hoe ze schrijft over haar scepsis om zich in te laten met bijvoorbeeld meditatie. “Ik dacht dat het een boeddhistisch iets was waar je woorden moest gebruiken als shoerana moertisoegamoetismanjannanaan. Ook was ik niet van plan om een of andere olifant met duizend armen of een glimlachende dikke man te aanbidden. Voordat ik me ergens mee inlaat, wil ik altijd dat dingen concreet zijn.”  Ze ging studeren aan Oxford University om zich bij professor Mark Williams wetenschappelijk te scholen in mindfulness gebaseerd op cognitieve therapie. En dat niet alleen, ze ging het ook daadwerkelijk dóen.

Multitasking en zeurende stemmetjes

Haar wens tot concreetheid heeft een super praktische handleiding (met wetenschappelijke onderbouwing) opgeleverd voor alle ‘normale’ en ‘gekke’ gekken die gestoord worden van multitasking en van die eindeloos zeurende stemmetjes in ons hoofd die altijd maar kritiek hebben en hartstikke veeleisend zijn. Een handleiding dus voor mij en voor jou, voor iedereen.

Ontspanning is niet het doel

Mindfulness is bewust aandacht besteden aan dit moment, op een niet-veroordelende manier. Je probeert niet om dingen te veranderen, het gaat zelfs niet om ontspanning, maar om het waarnemen van wat er gebeurt zonder het gebruikelijke kritische commentaar. Wat hiervoor staat, klinkt eenvoudig en misschien is het voor jou wel  een open deur. In mijn ervaring is het daadwerkelijk toepassen ervan verre van eenvoudig. De meesten van ons schieten namelijk als vanzelf in de stand van iets vervelends willen oplossen, wegwerken of ‘fixen’. Zo hebben we het geleerd en dat is ook de norm in onze cultuur.

Hard werken aan een oplossing

Ik merk dat in mijn werk aan de vele pogingen die mensen ondernemen om ‘positief’ te denken, ‘om te denken’ of belemmerende gedachten te vervangen door helpende gedachten.  Allemaal hard werken om een oplossing van welke aard dan ook te realiseren. 

Blijf erbij en kijk ernaar, zonder oordeel

Steeds weer proberen gedachten, gevoelens te veranderen, is wat ons uiteindelijk uitput. Door je aandacht te richten op wat er op dit moment gebeurt, gaat het je opvallen dat gedachten geen feiten zijn. Ze zijn constant veranderende patronen; ze komen en gaan, transformeren, verspreiden zich en lossen op. De handleiding van Wax bevat praktische oefeningen die helpen bij deze bewustzijnsontwikkeling. En een afsluiting in de stijl van Wax:

Als je je tijdens het lezen van deze tekst helemaal bewust was van de woorden en hun betekenissen, als je geen afleidende gedachten kreeg en tegelijk ook de geluiden om je heen waarnam, je ademhaling, je voeten op de grond, hoe je lichaam de stoel of bank raakt waarop je zit, dan ben je een verlicht wezen. Stop met lezen, bel de Dalai Lama. Je bent zijn opvolger.

Ruby Wax, Tem je geest, uitgeverij Spectrum, isbn 978 90 00 33462 9

 

 

 

 

 

 

Als ik los laat, dan …

“Als ik los laat, dan verlies ik mijn ambitie, dan weet ik niet of het wel goed komt, dan geef ik het verkeerde voorbeeld, dan neem ik mijn verantwoordelijkheid niet, dan neemt niemand zijn verantwoordelijkheid meer.”

Deze bezorgdheid spraken enkele managers uit die onlangs deelnamen aan een door mij begeleide training. We waren aan het werk vanuit de ervaring dat je ‘iets’ wilt verbeteren of voor elkaar wilt krijgen wat tot nu toe niet is gelukt. Een taaie kwestie in een relatie, situatie, project of ander topic.

Als zoiets speelt, lijkt het erop alsof we maar twee werkelijkheden kennen.  Aan de ene kant het bekende gevoel van hard werken om het te ‘fixen’. Aan de andere kant een verlangen of soms ook een advies om het dan maar los te laten. Dat laatste voelt dan onbevredigend, zelfs passief.

Verbeteren

Als je een taaie kwestie probeert te veranderen of te verbeteren, is het onvermijdelijk dat dit veel energie kost en dat je blikveld zich vernauwt. Je kunt lichamelijke reacties signaleren, zoals spierspanning, een druk hoofd enzovoort. De energiestroom in je lichaam raakt geblokkeerd, er is een vorm van stress, je vermogen tot inzicht en creativiteit neemt dramatisch af.

Los laten

Vaak hoor ik mensen zeggen dat ze iets moeten accepteren of los laten. Dat klinkt soms inderdaad onbevredigend en passief. En het lukt ook niet echt. Van binnen blijft er iets knagen. Een gevoel van frustratie, ergernis, teleurstelling, machteloosheid of moedeloosheid.

Wat is acceptatie echt?

Accepteren is niet synoniem met passiviteit, berusting of overeenstemming. Accepteren is een wérkwoord met soms veel innerlijk werk. Acceptatie is synoniem met een heldere waarneming van wat is. Vanuit die helderheid ontvouwen zich de daden en handelingen die we te verrichten hebben om verder te komen. Accepteren is dus heel actief.

Andere werkelijkheid

Naast ‘verbeteren’ en ‘laat maar gaan’ is er een andere werkelijkheid. Daarin is er geen verzet tegen de realiteit en er is geen verplicht los laten. Wat is er dan wel? Het lichaam is in balans, in afstemming tussen hoofd, hart en buik. De geest is helder en rustig. De energie kan vrij stromen. Het eigen vermogen tot inzicht en creativiteit is moeiteloos toegankelijk. Even afstand nemen, voelen en reflecteren is een eerste stap in die andere werkelijkheid.

Daar heb ik niets mee

Een mooie dag met een groot aantal collega’s die interessante workshops aanbieden. Het aanbod is overweldigend en ik kan maar drie workshops volgen. Hoe kies je dan?

Elke inleider geeft een korte presentatie om ons lekker te maken. Bij de een denk ik: “Veel te vaag en zweverig, daar heb ik niets mee.”  Bij een ander denk ik: “Goh, dat is interessant, daar wil ik wel meer van weten.” Bovendien ook nog een grappige vent. En zo lijkt mijn keuze snel gemaakt.

Over andere boeg

Want … ik besluit om het eens over een andere boeg te gooien. Ik ga maar eens naar de vage workshop van de zweverige inleider, naar de inleider die onverstaanbaar praat over digitale beelden en vormgeving, waar ik niets mee heb. Die grappige man, die houd ik er in. Dat wordt workshop nummer drie.

Om met die laatste workshop te beginnen: daar kreeg ik bevestiging en herkenning van dingen die ik al lang doe. Geen verrassing of vernieuwing. Het werd een plezierig uurtje, lekker in mijn comfortzone.

Uit je comfortzone

En hoe ging het in die twee andere workshops? In wisselende volgorde registreerde ik bij mezelf verzet, verrassing, verwarring en vernieuwing. Wat heeft dit experiment opgeleverd?

  • Inzicht hoe je vanuit je comfortzone altijd op de bekende paden blijft. Verrassing of vernieuwing gegarandeerd uitgesloten.
  • Een andere manier van kijken naar mensen. Als je je alleen opent voor mensen waar je wat mee hebt, sluit je je af voor het ontdekken van nieuwe zienswijzen en ervaringen.

Verder leverde juist mijn deelname aan de workshops waar ik niets mee had, een uitnodiging op om een verhaal te schrijven voor een internationaal project en een zakelijk contact dat kansen biedt. Hiervan heb ik geleerd om niet meer zo snel te zeggen: “Daar heb ik niets mee”.

En nu jij!

Rijd eens een andere route naar je werk. Ga eens bij  een collega zitten waar je niets mee hebt. Doe in ieder geval eens iets wat je nog nooit gedaan hebt. En – doe eens gek – deel jouw ervaring via het reactieformulier.

Er gebeurt iets wat ik niet wil

Er gebeurt iets waar je helemaal niet op zit te wachten. Dat kan vervelend zijn, verschrikkelijk of misschien wel rampzalig. Iedereen is deskundig in het meemaken van dergelijke ervaringen, variërend van kleine tegenvallers tot grote drama’s.

Je kunt op zo’n ervaring op verschillende manieren reageren. Heel populair is de ‘waarom’-vraag. Waarom gebeurt dit? Waarom moet mij dit overkomen?

Een andere vraag die hoge ogen gooit, is ‘wie of wat heeft dit gedaan?’. Wie heeft mij dit aangedaan? Wat heeft dit veroorzaakt? Wie is hieraan schuldig?

In mijn ervaring brengen deze vragen me buiten mezelf. Mijn aandacht gaat volledig naar de buitenwereld, naar processen waar ik geen invloed op heb, naar anderen. Deze populaire benadering heeft echter ook wat te bieden. Ik kan er mezelf mee gerust stellen. Als er een aanwijsbare oorzaak is en een schuldige, dan ‘klopt het weer’, voor heel even. Want het leven gaat door om van tijd tot tijd ervaringen te bieden die ik liever niet wil.

Een meer duurzame en helaas minder populaire benadering is de vraag ‘hoe ga ik op dit moment – in deze tegenvallende situatie of rampspoed – om met deze realiteit’?

Hoe luister ik naar mijn eigen wijsheid, hoe maak ik contact met mijn hart en mijn lichaamstaal, hoe vind ik daarin de antwoorden die voor mij waar zijn?

Als je dat contact met jezelf tot stand weet te brengen, komt de volgende vraag als vanzelf: ‘wat levert deze tegenvallende situatie of rampspoed mij op’?

In waarheid leven is niet eenvoudig

“Wat hebben Anders Breivik, Geert Wilders, Donald Duck, u en ik gemeen? Antwoord: dat we maar ten dele in de realiteit leven. Breivik ziet dat Noorwegen aan moslims in de uitverkoop wordt gedaan, Wilders dat Nederland in de muil van Brussel verdwijnt (…), Donald Duck denkt dat de hele wereld de pik op hem heeft, u en ik gaan ervan uit dat niet wij maar de buurman getroffen kan worden door een hartaanval.”

 

Zo begon Jean Jacques Suurmond zijn column in Trouw gisteren. En verder:

“In waarheid leven is niet eenvoudig. (…) Maar waarom vertekenen we eigenlijk de realiteit? De oorzaak ligt in ons overlevingsinstinct. (…) Het overlevingsinstinct vervormt onze kijk op de werkelijkheid op zo’n manier dat die ons het gevoel bevestigt speciaal, machtig te zijn. (…) In het wereldbeeld van Donald Duck werkt alles en iedereen hem tegen. Dat is zijn manier om zich speciaal te voelen. Want waarom zou de wereld zich anders over hem zo druk maken? Hij is liever een getergde eend dan een grijze muis. In een paranoïde waan denk je dat je zo belangrijk bent dat iedereen almaar met jou bezig is. Je wordt achtervolgd, dus je bestaat. Het levert de eend ook nog de hoofdrol in een stripverhaal op ook.

In wezen zijn we allemaal Duck doende om de held te spelen in ons eigen kleine stripverhaal dat we van de werkelijkheid maken. U en ik, wij verwachten dat de buurman straks neervalt, niet wij. (..) Werkelijk leven is leven in de werkelijkheid. We moeten gestript worden van ons stripverhaal. Dit vereist dat ons overlevingsinstinct met zijn fantasieën niet langer domineert, wat een fundamentele verschuiving inhoudt.”

 

 

Wat is ‘houden van wat is’?

Houden van wat is … Geen kunst aan, een makkie zelfs als ‘wat is’ aangenaam is.

 

Moeilijk als ‘wat is’ onaangenaam is: ziekte, dood, ruzie, haat, conflict enzovoort.

We leven met elkaar in zo’n oplossingsgericht maakbaarheidsgeloof dat we ook in dit soort situaties van alles ondernemen. We gaan hard aan de slag om ‘negatieve’ emoties weg te werken, dingen op te lossen of te verbeteren.

Ook ik ken dit soort verbeterplannen en -acties uit eigen ervaring. Langzamerhand leer ik dat sommige dingen in het leven gewoon onoplosbaar zijn, niet te veranderen, niet te verbeteren. “Dan moet je accepteren en loslaten”, hoor ik mensen zeggen. Mooi en veelvuldig gezegd maar hoe doe je dat dan?

Wat zeker niet werkt, is je best gaan doen, hard aan het werk – meestal ondersteund door een of andere spirituele invalshoek – om los te laten.

Wat wel werkt, alleen niet instant en meestal ook niet heel snel, is erkennen en volledig ervaren wat er is, wat het ook is, met alle pijn die daarbij hoort.

 

Vijf stappen voor erkenning en ervaring ontleen ik aan Ingeborg Bosch (Illusies):

1. herkennen van de ‘valse hoop’ waarin je leeft.

Wat wil je oplossen, veranderen of verbeteren wat tot nu toe – ondanks al je inspanningen – niet is gelukt?

2. stopzetten van al je gedrag dat je tot nu toe hebt vertoond om je niet gerealiseerde doel te bereiken.

3. formuleer je ‘valse hoop’.

Breng het als volgt onder woorden: “Als ……, dan ……”.

4. laat je valse hoop instorten.

Kijk naar de realiteit in dit moment, heb je dit echt nodig? Je leeft nu toch al zo lang zonder.

5. laat de pijn toe nu je je realiseert dat je dit doel nooit zult bereiken.

Een realistische manier om te leren houden van wat is.

Hoe krijg ik invloed en neem ik verantwoordelijkheid?

Mijn werkplezier gaat eraan als ik me buiten mijn eigen invloed en verantwoordelijkheid bevind, feitelijk of alleen in gedachten. Als ik me – in gedachten – druk maak over wat er mis is met het beleid, de service, het werk van afdeling X, het management, etc., ervaar ik een vervelend gevoel. Mijn werkplezier komt terug als ik me richt op mijn eigen concrete invloed en daar 100% verantwoordelijkheid voor neem. Hoe werkt dat in de praktijk?

– Als je op je werk een vervelend gevoel ervaart, kijk dan eens in wiens ‘zaak’ (invloed en verantwoordelijkheid) je je op dat moment bevindt?

– Zit je in de ‘zaak’ van de beleidsmakers, servicedesk, de collega’s van afdeling X of het management? En dus niet in je eigen ‘zaak’?

– Op welk moment heb je je eigen ‘zaak’ verlaten?

– Hoe ziet jouw ‘zaak’ er op dit moment precies uit? Waarop heb jijzelf concreet invloed en waarvoor neem jij concreet verantwoordelijkheid?

– Kijk hoe je zo snel mogelijk kunt terugkeren naar jouw ‘zaak’. Wat is jouw concrete invloed op dit moment, hoe kun je die inzetten en waarvoor kun jij 100% verantwoordelijkheid nemen?

– Doe het!

– Totdat je – dankzij stress of een ander vervelend gevoel – merkt dat je je eigen invloed en verantwoordelijkheid weer verlaten hebt en bezig bent met die van anderen.

– Begin dan weer rustig opnieuw met deze vragen.

Voorjaarsschoonmaak begint in jezelf

Tot voor kort had ik nooit iets met voorjaarsschoonmaak. Deze lente begon er ineens iets te kriebelen. Een niet te bedwingen zin om kasten op te ruimen. Het resultaat: schone en ordelijke kasten, een leeg bureau. En propvolle zakken met spullen en kratten met boeken die weg kunnen. Een opzienbarende ervaring, want opruimen en weggooien is nooit mijn sterkste punt geweest. Zeker niet van boeken.

 

Opruimen en scheppen van orde geeft ruimte omdat je een aantal dingen letterlijk loslaat. Als je helder bent in wat je wilt, in je keuzen en prioriteiten, is het eenvoudig om los te laten. Als er onhelderheid is in jezelf, geeft ‘moeten opruimen’ in eerste instantie stress. En als je jezelf ook nog vergelijkt met anderen die hun zaakjes op orde hebben, komt er nóg meer stress. Dan kun je die voorjaarsschoonmaak wel schudden …

 

Er kunnen verschillende bronnen zijn van ‘rommel’ in jezelf. Bijvoorbeeld irreële eisen die je aan jezelf stelt en de verwachtingen van anderen waaraan je denkt te moeten voldoen. Of de talloze mogelijkheden van het moderne leven waarvan je maximaal wilt profiteren. Drukte (teveel dingen tegelijk doen) en misleiding (de verkeerde dingen doen) zorgen voor innerlijke onrust en chaos.

 

Oplossingen hiervoor zijn te vinden in bewuste aandachtbeoefening, vereenvoudiging van je leefstijl en ontwikkeling van tevredenheid. Hierna staan enkele tips hoe je hieraan kunt werken.

Bewuste aandachtbeoefening:

Adempauze, aandacht trainen op het werk. Dit is een mooi klein boekje met oefen-CD van Chris Grijns (isbn 9789025958237).

Hetzelfde ánders doen:

Een levensregel voor beginners, Benedictijnse spiritualiteit voor het dagelijks leven, van Wil Derkse (isbn 9020941844).

Vereenvoudiging van je leefstijl:

Leuke artikelen en praktische tips op http://www.simplifylife.nl/.

Ontwikkeling van tevredenheid:

The Work of Byron Katie (http://www.thework.com/). In de week na Nieuwjaar geeft Byron Katie altijd een meerdaagse workshop ‘mental cleanse’. Een mooi voorbeeld van voorjaarsschoonmaak in jezelf.

Hoe ben jij jezelf?

“Ik wil mezelf zijn”. Hoe vaak hoor je (jonge) mensen dat niet zeggen? Letterlijk genomen is dat een gekke uitspraak. Ben je dan wel eens een ander?

 

Achter “ik wil mezelf zijn” gaat iets schuil. Het is ‘in’ om jezelf te zijn en daarmee wordt tegenwoordig iets heel specifieks bedoeld. Jezelf durven zijn is synoniem met vlot en spontaan overkomen, aardig en aantrekkelijk gevonden worden, flitsend en goed gebekt zijn. Er wordt zeker niet mee bedoeld dat je staat te stuntelen, bloost, verlegen bent, je ongemakkelijk of ongelukkig voelt. En als dat gebeurt, ben je dan niet jezelf?

 

Kijk eens hoe het toegaat in groepen waar het ideaal heerst van ‘jezelf zijn’. Je kunt dat goed waarnemen op TV, in sommige teams of bij bedrijfspresentaties. Leuk zijn, een vlotte babbel hebben, dringen om aandacht, in concurrentie met elkaar (wie is hier het meest spontaan en het leukst?). Wie goed kijkt, ziet dat het vaak gaat om een beperkt repertoire van gedragingen waarbij écht contact niet de bedoeling lijkt te zijn.

 

De keerzijde van deze cultuur is dat mensen het als een probleem ervaren als ze wel eens met de mond vol tanden staan, geëmotioneerd raken, verlegen zijn, zich even geen raad weten. Dan maken ze zich zelfverwijten, denken ze dat ze tekort schieten.

In mijn coachpraktijk maak ik ook mee dat mensen ‘meer zichzelf willen zijn’. Ze kunnen zichzelf niet aanvaarden, liefhebben met alles erop en eraan. Zo ontstaat pijn door de vergelijking tussen wie je daadwerkelijk bent op een bepaald moment (bijvoorbeeld verlegen, ongelukkig) en de beelden die je bent gaan geloven over hoe je zou moeten zijn.